Friday, 25 September 2009

LANGAZ : Mepri pou so prop kiltir

Souvan, malerezman, zot konpar Maurice avek l'Inde, ek malerezman, vremem li pe resanble l'Inde de zour-an-zour ek byinto Morisyen pou paret kouma bann Indien, ki koz zis angle ek valoriz zis sa langaz-la ek trouv langaz zot pei "inferyer".

Semenn pase ti gagn enn fim lor MBC Movie Channel apel Yatra, enn zistwar (fiktif) lor enn ekrivin so lavi ek enn moman dan fim-la, ekrivin-la demann enn fam ki liv linn lir pou li, akoz fam-la dir li ki li enn gran "fan" so bann liv. Li reponn ki linn lir zis bann liv kinn tradir an angle parski li pa konn lir ek ekrir hinndi byin (ekrivin-la ekrir zis an hinndi).

Sertin Indien pa konn lir ek ekrir hinndi byin ek zot apel "iletre" bann seki pa konn lir ek ekrir angle.

Pa samem pe arive dan Maurice ?

Laplipar zot bann iletre langaz morisyen me zot konsider zot siperyer akoz zot bann top dan angle ek franse.

Ek bann zelev, kan zot rant iniversite, zot lalang tourne, zot aksan ek mem zot bann expresyon fasyal ek fizik, travesti an Angle ek Merikin !

Tahir Pirbhay

facebook.com/tahirhussen

Pibliye lor Le Mauricien Zeji 24 Septam 2009

Sunday, 20 September 2009

Kabir Hussen: Flore à fleur de mots

Avec une énergie paradoxalement puisée dans une sorte de désespoir, Tahir Hussen Pirbhay tente, par un usage renouvelé du poème en créole, de mesurer l'ampleur et la complexité de l'expérience humaine. Avec Bann Fler Sovaz ce poète et penseur inscrit dans la langue certains ratages de l'expérience soulignant ce que ses poèmes et pensées célèbrent : "Sak poem ek panse li kuma enn fler sovaz ki pus parsi parla dan lafore enjizenn. Zot senboliz bann experyens vre ek imaziner. Kan melanz tu, li form enn otobiografi kripte dan enn langaz poetik..." Parasitée donc par des micro-récits autobiographiques cette poésie de la condition humaine (servitid, prizon, Zom Revolte, tortir...) fait aussi des aveux sur la figure féminine, sur l'ennui, l'injustice, la solitude, les plaisirs défendus. Le recueil Bann Fler Sovaz fait défiler ces thèmes sous formes de fleurs sauvages, épanouies dans des sentiers sans noms mais qui remontent toujours à l'enfance : "Beni tu seki fer leker vinn / Enn zarden, lespri, enn zanfan / kinn zet so lenz dan enn lemond / Ki demann tro dinite / kan mo lame pu pran form enn kup / Ek mo lekor enn sez / Tu jisparet, mem twa /Sof mo lanfans..." Revisitant le topos,

Kabir Hussen fait des fleurs une façon de désigner une expérience du manque et du désir d'un ailleurs entre outrage et outrance : "Pran mo lame / Pa per swiv mwa / To pu dekuver / enn nuvo liniver / Nu pann egare /pa per/ Mari trankil laba / sis pye anba later / Ena lezo ek lever..." Dans un monde où le mal, l'injustice font rage, le jeune poète met en oeuvre l'énergie du négatif, la puissance de l'alcool, pour offrir d'éphémères fleurs. Ecrire devient alors un exercice pour briser les discours convenus et donner accès à ce qui semble être la vraie vie : telle serait alors la version de Tahir du spleen baudelairien : "Poet ek panser, nu bann koleksyoner admirasyon ek malejiksyon.... Enn lespri bien evolye dan enn lemond bann panse bien primitif. Mo pe viv sa degu la tu lezur..."

Si la pudeur du poète sait dire simplement le paradis et l'enfer, le destin, l'amour, évoquer sobrement la misère (Bombay), sa négation de la hiérarchie des valeurs finit sa revue des fleurs sauvages dans un bistro où "nisa lalkol /fermant konversasion / enn plonzon / dan enspirasion / lalkol melanze / avek nikotinn / dan jisan /ralenti letan / tu paret zoli / kalme lespri / enn repo /spontane /trankil..."

Au titre d'ouvrage initiatique, en ce qu'il est le premier livre d'une oeuvre à venir Bann Fler Sovaz apparaît comme une forme d'hommage (la référence à Baudelaire permet de rentrer dans le livre) en même temps qu'il pose les jalons d'un paysage propre au jeune auteur. Dans ce recueil, en un sens expérimental des mouvements violents emportent le récit, à la base de plongée dans des profondeurs et autre "nisa", de combat contre l'injustice, d'affirmation de l'identité. La poésie de Kabir Hussen entremêle le créole mauricien, une rhétorique parfois complexe et un lexique recherché.

Norbert Louis
Week-End 20.09.2009

Sunday, 21 June 2009

Lagazet swajizan "Islamik" - Mantalite Pro-Ameriken

Vandreji 19 zen 2009, enn ebdomader ki sipozeman port-parol bann
mizilman, pibliye enn lartik lor bann komanter anti-Iranyen ki ex-Shah
Pahlavi so garson finn fer lor bann evennman apre eleksyon.

Kitfwa zurnal la kapav eklersi nu lor ki jinasti sa piti-la ena pu kalifye li
kuma "Prens". Enn jinasti ki zot pe anvi bann Ameriken re donn li, parey
kuma bann Angle ti fer dan Larabi Saujit?

Olye zot pibliye bann lartik ki dekrir levennman-la ek explik bann rezon ki
ena deryer sa, ek osi, par exanp, donn enn kuvertir lor bann
manifestasyon ki bann partizan Ahmadinejad ti fer pu montre prezidan eli
zot sutyen, zot vinn avek, ankor enn fwa, enn atak kont Iran.

Ofet sa lartik-la li enn kontinyasyon bann atak kont seki bizen jir, lexanp
enn vre sistem politik ek repiblik Islamik. Kan Ahmadinejad ti fer so jiskur
lor rasism, olye zot met lanfaz lor so mesaz ki pa zis bann mizilman,
me, enn gran mazorite bann jiver kominote finn aploji, zot ekrir lor ki traka
sa finn koze dan lasanble-la, ek inn kumajir, inn fer lapenn ek deranz zot
Prezidan Obama so leta despri.

Idem pu levennman sa zurnalist-espyon ki ti anprizone dan Iran. Olye zot
al konsilte lapres Iranyen, par exanp www.tehrantimes.com,
www.presstv.com ek www.iran-daily.com, ek raport bann enformasyon lor
enpe zafer ki zurnalist-la ti fer ki finn kontribye pu so larestasyon ek
raport osi bann mesaz ki bann lotorite Iranyen finn ver lor sa kes-la, zot
pran bann enformasyon depi bann azans pres loksidan (ki de-natir zot
anti-Iranyen) ek pas mesaz zot Prezidan sheri, misye Obama.

Mo prefer donn mo Rs 5 an sarite enn jimunn mizer. Mo pu enn
satisfaksyon ki monn komet enn akt nobl ek Islamik kan fer sarite ki pey
sa zurnal-la ankor enn fwa ek geny santiman ki monn salir mo laam pu
sutenir bann propagand Pro-Ameriken pu pa jir Syonist par respe pu zot !

Kado li ser !

Premye-me Dan Lil Zokris

napa fer kata-kata avek miting premye-me beta
dan Lil Zokris, miting premye-me enn zafer sakre sa

akoz zot panse sif-la finn fose (kitfwa mank enn zero)
Mari-Sovaz-Mouvman inn devir partu anba-lao

zis senk lapolis pu enn manifestasyon ilegal
me dan bann viktim "lentere" zot manif pasifik antye kazern ti desann !

awey kut ros kraz pano vit ek bril lagazet lor sime
si sa rant dan guvernman ki pu ariv nu demokrasi, imazine !

zot lagel sal pann ezite pu fer kumajir dan lakaz mama
lye-sakre akote pu zot li enn zistwar bakanal !

Nene-Ron zame ti konn azir kuma enn vre zom
mem so de drom-vid Deva Lapya ek Zako David inn fonn !

(resanblans avek realite li enn "pir" kwensidans)

Tahir Hussen Pirbhay
05.05.09

Friday, 24 April 2009

University of Morons (U.O.M)

Enn ti expoze lor
bann entelo ki finn fabrike
dan Lil Zokris
grajye depi U.O.M
"University of
Morons"

zot bann gran letid
ek analiz
ki zot explike
kuma bann fezer
lor lagazet, tv ek rajio
fer bis gratis pu tu jimunn
pu dekonzesyonn sime

reaksyon piblik
anjirek depi
enn rajio prive
apre ekut bann "Morons"
zaza
avek zot bann teori bankal

enn kut-telefonn, anjirek
lavwa enn vieyar
kinn travay dan karo
ki zame finn al lekol
so rezonnman fer
enn gro kut marto

ek dan mwens ki enn minit
kraz bann "Morons"
zot gran ejifis (psedo-siyantifik)
ki finn monte
pandan plizir mwa

Bann "Morons"
kinn fabrike depi
"University of Morons"
sel lespwar pu
prezerv Lil Zokris
so lespri zokrisite-siyantifik

© Tahir Hussen Pirbhay
22.04.2009

Monday, 23 March 2009

LANGAZ KREOL

Repons pou bann kestion NJ

Dan so lartik date le 9 mars 2009 lor Forum Le Mauricien, NJ ti soulev de kestyon :

Premye : " Est-il plus facile d'apprendre l'anglais ou le francais en kreol ? "

Si ou langaz maternel li ni angle, ni franse, pou oblize servi kreol pou zanfan-la kapav konpran. Eski li posib pou enn ansenyan en Chine montre angle ek franse bann zelev ki konpran zis sinwa, san ki li kapav kominike an sinwa ?

Dezyem : " Les enfants qui font preuve de carence en lecture pourront-ils faire mieux en lisant en kreol, langue qui est beaucoup plus difficile à lire même pour les literates ? "

Dapre enn experyans personnel avek 5 zelev ki ti feb dan langaz kolonyal (Form 1 ek Form 3), zot pa ti experyans okenn difikilte pou lir kreol. Ti ena zis pou mo lir enn text enn sel fwa ek an-mem-tan zot ti pe swiv dan zot kopi, pou ki zot ti kapav konpran kouma lir. Ek zot lir li kouma bann literates kreol morisyen parski zot ti ena enn lamour pou aprann zot langaz maternel.

Mo pa pe fer referans avek grafi larmoni (kreol dan ki sa lartik la inn ekrir - grafi ki Le Mauricien servi) ki dilo disik pou lir parski li pli pros avek franse me avek grafi ki finn servi dan Bann Fler Sovaz, ki pli orizinal.

Sa bann literates kouma ou pe fer referans-la, zot bann literates an angle ek franse, me zot bann illiterates dan kreol ek kan zot dir zot pa kapav lir kreol, zot dir li avek enn fyerte ki swivi par enn deklarasyon : " Mo pli a-lez avek angle ek franse mwa ".

Si sa bann literates trouv li difisil pou lir kreol, li akoz sa santiman inferyorite ki zot donn langaz kreol ek si ena enn text an kreol ki zot bizin lir, zot fer li avek enn degou.

41 an Lindepandans, lalang pe pli amare…

Enn Patriot Langaz Kreol

Tahir Hussen Pirbhay

pibliye lor Le Mauricien Lenji le 23 Mars 2009

Tuesday, 17 March 2009

Espyonaz Sionist dan Iran

Set manb Bahai pou zize dan Iran pou espyonaz an faver Israel ek propagand kont Repiblik Islamik ek deza bann swadizan chien-de-guarde drwa-imin pe balans zot lake zis pou esey zot mye atak Repiblik Islamik Iran ki enn lexanp pou tou bann pei mizilman."

Lamerik pe santi li efare lor sa pourswit-la dan so iniform zandarm lemond ki linn koud pou li mem, me so pwin-de-vi li pa inportan parski so pwin-de-vi li bayas an faver Israel ek kont Iran ek lemond mizilman an zeneral.

Dapre bann deklarasyon fer par Prosekiter Zeneral Iranyen, Qorban-Ali Dorri-Najafabadi ant 15 ek 28 Fevriye :

- ena bann prev irefitab ki sa bann manb dan sekt Bahai-la ena bann kontak pros avek lennmi Iran;

- zot ena bann lyen byen for avek rezim sionist;

- Repiblik Islamik Iran pa pou permet nenport enn group vinn enn menas pou pei la so sekirite nasyonal;

- dan Iran personn pa kestyone ouswa pourswivi akoz zot apartenans dan enn diferan relizyon ouswa sekt, me enn sel zafer ki gouvernman pa pou kapav tolere, li bann aktivite ki menas sekirite nasyonal;

- si nenport enn group al kont lalwa, sistem zidisyer pou opoz li ek gouvernman pa pou les okenn lezot pei interfer dan sa prosedir la;

- mem si sa bann manb sa sekt'la finn komet boukou komers ilegal (seki vedir, ena plizir deli ki kapav pourswiv zot), zot pou pourswivi lor sarz menas kont sekirite nasyonal;

- ek finalman, dan le-pase plizir manb Bahai ti deza admet bann sarz espyonaz an-faver Israel...

Iran pena pou reponn personn lor so bann resers ek rezilta lor so bann lanket dan bann kes espyonaz ek menas kont so sekirite nasyonal ek okenn etranze pena drwa furay dan so zafer sirtou kan li enn kestyon sekirite nasyonal.

Bann Ameriken mal-plase pou dir ki Iran pe rod exterminn kominote Bahai. Ena zis set espyon e non pa plis ki de mil Palestinyen inosan dan de semenn !

Nou bann frer kominote Bahai bizin pa trakase parski sa set espyon-la pa pe sibir bann tortir kouma bann C.I.A ofer. Dan Iran pena okenn prizon ki resanble Guantanamo.

Li bet pou adres mwa bann repons lor bann zistwar Bahai lor pwin de vi relizye ek Zistorik (versyon lwest). Sak ka ena enn so rezon partikilye deryer li. Listwar inn montre ki nasyon so parol ena plis verite ek ki nasyon so parol nou bizin doute.

Si sa set espyon la pou zize dan Iran, li pa parski zot bann Bahai, me li parski zot ena lame sal !

Tahir Hussen